FA | EN

اختلالات تخمک‌گذاری و چرخه‌ی قاعدگی

خانه سلامت فروردین
portfolio image

تخمک گذاری (به انگلیسی: Ovulation) عملی است که در طی یک دوره آن یک یا چند تخمک یا اووم آزاد می‌شود. این دوره در انسان به طور متوسط هر ۲۸ روز یکبار تکرار می‌شود. این چرخه را هورمونهای جنسی کنترل می‌کند.

 

 

چرخه‌ی قاعدگیبه آزاد شدن ماهانه‌ی تخمک طی هر چرخه‌ی تخمدانی، تخمک‌گذاری می­‌گویند. هر چرخه یا سیکل تخمدانی سه فاز فولیکولار (از روز اول چرخه تا روز چهاردهم)؛ فاز تخمک‌گذاری و فاز لوتئال (از روز چهاردهم تا بیست و هشتم) را در یک چرخه‌ی 28 روزه شامل می‌شود. لازم به یادآوری است که در هرچرخه‌ی قاعدگی، اولین روز خونریزی را روز اول چرخه یا سیکل در نظر می­‌گیرند که حدودا 14 روز قبل از چرخه‌ی بعدی تخمک‌گذاری اتفاق می‌افتد (مثلاً در یک سیکل 28 روزه تخمک‌گذاری روز 14 و در سیکل 35 روزه تخمک‌گذاری در روز 21 اتفاق می‌افتد).

بدون تخمک‌گذاری لقاح انجام نمي‌­شود و بارداری صورت نمی‌گیرد. در بدن بعضي از زنان ممكن است تخمک‌گذاری انجام نشود يا به طور نامنظم صورت گیرد ؛ در نتیجه در این افراد چرخه‌ی قاعدگی مشاهده نمی‌­شود يا چرخه‌ی قاعدگی آن‌­ها نامنظم خواهد بود (حتي بعضي زنان دارای چرخه‌ی قاعدگی منظم، در تخمک‌گذاری مشکل دارند). عوامل مختلفی باعث اختلال در تخمک‌گذاری می‌شوند. از جمله‌ی این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:فاز قاعدگی

  • اختلالات هورمونی  

    سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) یک اختلال پزشکی وابسته به هورمون است که می‌تواند بر سطوح هورمونی، چرخه‌ی قاعدگی، باروری و حتی ظاهر فرد تأثیر بگذارد ؛ شرایطی که به تولید بیش از حد هورمون مردانه‌ی تستوسترون توسط تخمدان­‌ها، رشد مو‌‌های زائد بدن و قاعدگی نامنظم منجر می‌شود. هایپرپرولاکتینمی نیز یک اختلال هورمونی دیگر است که در آن هورمون پرولاکتین (هورمونی که تولید شیر را در پستان‌ها تحریک می‌کند) بیش از حد ترشح می‌شود. از دلایل اساسیِ دیگر اختلالاتِ هورمونی می‌­توان ورزش بیش از حد، بیماری‌­ها و ناهنجاری‌­های تغذیه‌­ای، جراحت و فاز فولیکولارتومورهای بافتی را نام برد.

  • عدم توانایی در تولید تخمک بالغ

تخمک­‌‌های نابالغ احتمال لقاح و باروری را کاهش می‌­دهند. سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، شایع‌ترین بیماری مرتبط با این عارضه است و علائمی ازجمله رخ ندادن منظم قاعدگی، پرمویی، عدم تخمک‌گذاری و ناباروری را به همراه دارد. این سندرم با کاهش سطح FSH، افزایش سطح طبیعی LH، استروژن و تستوسترون شناخته می‌­شود. مهارFSH منجر به  تکوین ناقص فولیکول­‌‌های تخمدان و آزاد نشدن تخمک می‌شود. تجمع این فولیکول‌­های نارس با استفاده از سونوگرافی تشخیص داده می‌­شود. در این حالت تخمدان آسیب‌دیده با پوشش سفید نرمی پوشیده می‌­شود و اندازه­‌ای دو برابر حالت معمول پیدا می‌کند.تخمک‌گذاری

  • یائسگی زودهنگام یا نارسایی زودهنگام تخمدان

یکی از دلایل عدم تخمک‌گذاری در زنان، یائسگی زودرس(Premature Ovarian Failure (POF), premature ovarian insufficiency (POI), premature menopause) می‌باشد. این حالت زمانی رخ ‌‌‌‌می‌دهد که قاعدگی قبل از 45 سال به پایان برسد. در این حالت دیگر تخمکی در فرد ایجاد نمی‌­شود. یائسگی زودرس بیشتر در زنان ورزشکار با وزن کم که ورزش­‌‌های شدید انجام ‌‌می‌دهند ایجاد می‌­شود. علت این نارسایی مشخص نیست اما ممکن است شرایط خاصی مانند مشکلات کروموزومی، بیماری­‌‌های دستگاه ایمنی مانند لوپوس، مشکلات تیروئید، اشعه‌درمانی، شیمی‌‌درمانی و سیگار کشیدن از علل یائسگی زودهنگام باشند. نارسایی فاز لوتئالتخمدان، در بیماری که بیش از شش‌ماه از آخرین قاعدگی وی گذشته باشد با آزمایش خون و بررسی سطوحFSH  و LH در بازه‌ی زمانی یائسگی تشخیص داده می‌­شود.

  • اختلالات فولیکولی

اختلالات فولیکولی در زنانی رخ ‌‌‌‌می‌دهد که هر ماه فولیکول طبیعی با تخمک درون آن را تولید می­‌کنند اما فولیکول پاره نمی‌­شود. در این حالت تخمک درون تخمدان باقی می‌­ماند و تخمک‌گذاری درست اتفاق نمی‌افتد.

  • نقص فاز لوتئال

ناهنجاری در تکوین بافت اندومتر (نقص فاز لوتئال یا LPD) با ناباروری و سقط‌‌‌های زودهنگام ارتباط دارد. نقص فاز لوتئال زمانی که بافت اندومتر به حد کافی آماده نشده است رخ ‌‌‌‌می‌دهد. عدم آمادگی بافت یا به دلیل ترشح کم پروژسترون توسط تخمدان است یا به این علت است که بافت اندومتر به تحریک طبیعی توسط پروژسترون پاسخ نمی‌دهد.

  • کاهش ذخیره‌ی تخمدان  

کاهش ذخیره‌ی تخمدان (Diminished ovarian reserve: DOR) کاهش ذخیره‌ی تخمداندر سال­‌‌های پیش از یائسگی رخ می‌دهد. در این شرایط تعداد تخمک‌­ها در هر ماه کاهش و سطح هورمون FSH در روز دوم یا سوم قاعدگی افزایش می‌­یابد. در این بیماران در چرخه‌ی قاعدگی اختلال ایجاد می‌شود و چرخه به 21 روز کاهش می‌­یابد. بنابراین تخمک گذاری روز هفتم یا هشتم رخ ‌‌‌‌می‌دهد و زمان کافی برای رشد جنین وجود ندارد و ناباروری به دلیل عدم لانه‌گزینی در رحم، رخ ‌‌‌‌می‌دهد.