FA | EN

ارزیابی فاکتور های نا باروری در مردان

خانه سلامت فروردین
portfolio image

ناباروری به عدم وقوع حاملگی پس از یکسال تماس جنسی مداوم زوجین بدون پیشگیری اطلاق می گردد. در 50 درصد موارد فاکتورهای مربوط به جنس مذکر در ناباروری سهیم می باشند. آنالیز مایع منی اولین قدم در ارزیابی های تشخیصی ناباروری است. در ناباروری با علت مربوط به فاکتور جنس مذکر، (Intra Uterine Insemination(IUI (تلقیح داخل رحمی) می تواند یک درمان مقرون به صرفه محسوب گردد، ولی در مورد نسبت تاثیر ویژگی های متفاوت مایع منی در میزان موفقیت نتایج اختلاف نظر وجود دارد.

مهمترین علل ناباروری مردان:

  1. آنومالی مادرزادی یا اکتسابی سیستم ادراری تناسلی
  2. بدخیمیها
  3. عفونتهای اوروژنیتال
  4. افزایش حرارت اسکروتوم(مثالً واریکوسل(
  5. اختالل غدد درونریز
  6. ناهنجاریهای ژنتیک
  7. علل ایمونولوژیک البته در %40-30 مردان نابارور ّ دلیل مشخصی پیدا نمیشود (ایدیوپاتیک) که شــاید علل مختلفی مثل آلودگی محیطزیست، رادیکالهای آزاد اکســیژن، ناهنجاریهــای ژنتیک و اپیژنتیک داشــته باشــد

 فاکتورهای پروگنوستیک در ناباروری مردان:

طول مدّت ناباروری

ّاولیه یا ثانویه بودن

پارامترهای آزمایش اسپرم

سن و وضع ناباروری همسر نرخ باروری تجمعی در زوجهای نابارور دچار الیگو اســپرمی در عرض 2 سال %27 است و سن زن مهمترین فاکتور پروگنوستیک در این میان است.

رویکرد تشخیصی 

آنالیز اسپرم: علاوه بر شرح حال و معاینه از نظر ناهنجاریهای دستگاه تناسلی، باید آنالیز اسپرم استاندارد مطابق با تعاریف WHO انجام شود.

به طــور خالصه اگر در هر cc مایع منی 15 میلیون اســپرم با %4 مورفولوژی نرمال و %40 متحرک یا دســت کم %32 حرکت رو به جلو داشته باشند، آنالیز طبیعی است. اگر آزمایش اول طبیعی نباشــد برای اظهار نظر دقیق باید دو آزمایش اســپرم از بیمار به عمل آورد. در شمارش اسپرم زیر یک میلیون به فکر علل انسدادی باشید.

نارسایی اولیه اسپرماتوژنز نارســایی بیضه از علل مهم ناباروری اســت. دلایل مهم این بیماری از این قرارند:

مادرزادی : تشکیل نشدن بیضه دیس ژنزی / نهان خایگی اختالالت ژنتیک

اکتسابی: تروما تورشن بیضه التهابی مثل اوریون علل بیرونی (داروها، اشعه یونیزان، حرارت)

ایدیوپاتیک: واریکوسل بیماریهای سیستمیک مثل نارسایی کلیوی، کبدی هر جراحی که احتمال آسیب عروق بیضه داشته باشد بررســی معمول در اختالل اسپرماتوژنز شــامل آنالیز اسپرم و ارزیابی هورمونی است. در شرح حال به این موارد ت ّوجه کنید: کریپتورکیدیســم، تورشن، عفونت، تماس با سموم محیطی و شغلی و دارویی و اشعه، واریکوسل، ژنیکوماستی، سرطان بیضه، ترومای ژنتیال.

هدف از ارزیابی مناسب ناباروری مردان شناسایی موارد زیر است :

  • شرایط بالقوه قابل درمان
  • شناسایی شرایط غیرقابل برگشت و توصیه به بهره گیری از تکنیک های ART با استفاده از اسپرم مرد
  • شناسایی شرایط غیرقابل برگشت و توصیه به اسپرم اهدایی یا پذیرش فرزند
  • شناسایی شرایط تهدید کننده سلامتی یا حیات که ممکن است ناباروری را تحت الشعاع قرار داده و نیازمند مراقبت پزشکی است
  • اختلالات ژنتیکی که ممکن است بدنبال استفاده از تکنیک های ART بروز نموده و سلامت فرزند را تحت تاثیر قرار دهد
  • ارزیابی ها تحت شرایط زیر بایستی قبل از یک سال صورت گیرد:
  1. وجود فاکتورهای خطرناباروری مردان از قبیل نهان بیضگی (Cryptorchidism) دو طرفه
  2. وجود فاکتورهای خطر ناباروری در زن از قبیل سن بالا (بالای 35 سال)
  3. ظرفیت کاهش یافته قابلیت باروری در مرد

 

غربالگری اولیه مرد در یک زوج نابارور بایستی حداقل شامل اخذ یک تاریخچه دقیق، یک معاینه بالینی ودو آنالیز مایع منی باشد. در صورت امکان، دو آنالیز مایع منی بایستی با فاصله زمانی حدود یک ماه انجام گیرد.

 معاینات اولیۀ ناباروری

معاینات ناباروری مردان با مراجعه به اورولوژیست شروع ‌می‌شود. پزشک در جلسۀ معاینه، سوال‌هایی را مطرح می‌کند تا سابقۀ پزشکی مرد را در اختیار داشته باشد .پزشک دربارۀ مواردی مانند سوابق جراحی، بیماری‌های مزمن، داروهای مصرفی، مشکلات جنسی، سابقۀ بیماری‌های آمیزشی یا سبک زندگی و مصرف سیگار یا مواد مخدر از شما خواهد پرسید. همچنین ممکن است بیضه‌های مرد را برای بررسی مشکلات احتمالی معاینه کند. با معاینه ‌می‌توان واریکوسل را تشخیص داد، اندازۀ بیضه‌ها را نیز بررسی کرد و به احتمال وجود مشکلات هورمونی پی برد.برای ارزیابی وضعیت اسپرم، یک آزمایش اسپرم تجویز می‌شود. انجام این آزمایش و سایر آزمایش‌های تجویزی به تشخیص زودتر علل ناباروری سرعت ‌می‌بخشد.آزمایش اسپرم و مایع منی  برای بررسی وضعیت اسپرم مردان، معمولاً یک آزمایش اسپرم درخواست می‌شود. در این آزمایش تعداد، شکل، میزان تحرک و دیگر متغیرهای مربوط به اسپرم توسط آزمایشگاه بررسی می‌شود.یکی از شرایط باروری وجود میزان کافی اسپرم در مایع منی مرد است، اگرچه باروری به عوامل دیگری مانند شکل و حرکت اسپرم‌ها نیز مرتبط است.بسیاری از مردانی که تعداد اسپرم کم یا مایع منی غیرطبیعی دارند، باز هم شانس باردار شدن را دارند و برخی مردان نیز با وجود مایع منی طبیعی و تعداد زیادی اسپرم سالم دچار ناباروری هستند.پزشک با بررسی نتیجۀ آزمایش اسپرم مرد، وضعیت باروری او را ارزیابی می‌کند. اگر اولین آنالیز مایع منی طبیعی باشد، ممکن است برای اطمینان از نتیجه‌، درخواست انجام مجدد آن داده شود. طبیعی بودن هر دو مورد آنالیز مایع منی معمولاً به معنای وجود نداشتن مشکلات باروری جدی است. در صورت وجود مورد غیرعادی، ممکن است پزشک برای تشخیص دقیق مشکل، درخواست انجام آزمایش‌های بیشتری را بدهد.وجود نداشتن اسپرم در مایع منی می‌تواند نشانۀ انسداد در دستگاه تناسلی مرد باشد که معمولاً با عمل جراحی قابل اصلاح است. برای آزمایش اسپرم، مرد باید در آزمایشگاه مایع منی خود را جمع‌آوری و تحویل دهد.برای جمع‌آوری اسپرم معمولاً یک ظرف استریل در اختیار مرد قرار داده می‌شود و او با روش خودارضایی باید نمونۀ منی را در ظرف بریزد و تحویل دهد.این آزمایش برای گرفتن نتیجۀ دقیق‌، بهتر است سه تا شش روز بعد از آخرین انزال انجام شود و نباید هنگام جمع‌آوری نمونه از روان‌کننده استفاده کرد.سایر آزمایش‌ها  پزشک اورولوژیست ممکن است برای بررسی وجود عفونت مجاری ادرار که می‌تواند در ناباروری مرد نقش داشته باشد، آزمایش ادرار درخواست کند.درصورتی‌که در ادرار اسپرم وجود داشته باشد، ممکن است پزشک به انزال پس‌گرد مشکوک شود، زیرا در این عارضه بخشی از اسپرم وارد مثانه می‌شود.این عارضه معمولاً به دلیل اختلال در دریچه‌های مثانه و به خاطر عمل جراحی در گذشته اتفاق می‌افتد. همچنین در صورت وجود نداشتن اسپرم در آزمایش اسپرم، پزشک برای بررسی انسداد لوله‌های بیضه، درخواست سونوگرافی یا رادیوگرافی می‌کند. پزشک ممکن است برای بررسی احتمال وجود واریکوسل، علاوه بر معاینات، سونوگرافی از بیضه را نیز توصیه کند. در این روش پزشک با اطمینان می‌تواند مشکل واریکوسل را تشخیص دهد.