FA | EN

دیابت بارداری

خانه سلامت فروردین
portfolio image

به هر میزان اختلال در تحمل گلوکز(قند) که برای اولین بار در زمان بارداری شناخته شود دیابت حاملگی (GDM) اطلاق می گردد، طی بارداری تغییراتی در سطح هورمون¬‌های مختلف بدن روی می¬‌دهد که می¬‌تواند ترشح انسولین را تحت تاثیر قرار دهد، هنگامی که میزان این تغییرات بیش از اندازه باشد دیابت بارداری بروز می¬‌کند. درصورت عدم کنترل دیابت بارداری می¬‌تواند سلامت مادر و نوزاد را با تهدیدهای جدی مواجه کند و ضروری است تا برای مقابله با آن تدابیری اندیشیده شود.

 دیابت نوعی اختلال در تحمل قند خون است. سلول‌های بدن ما برای رفع نیاز خود به انرژی از گلوکز یا قندخون استفاده می­‌کنند. انسولین هورمونی است که از لوزالمعده ترشح شده و به گلوکز اجازه ورود به سلول‌ها را می­‌دهد. هر مشکلی که در ترشح انسولین ایجاد شود یا موجب شود سلول‌های بدن به انسولین مقاوم باشند منجر به بالا رفتن قند خون یا دیابت می­‌شود.

به هر میزان اختلال در تحمل گلوکز(قند) که برای اولین بار در زمان بارداری شناخته شود دیابت حاملگی (GDM) اطلاق می گردد. در اغلب بیماران GDM اختلال تحمل گلوکز در زمان حاملگی آغاز می شود.گاهی نیز دیابت تیپ II برای اولین بار در زمان حاملگی کشف می شود.

طی بارداری تغییراتی در سطح هورمون­‌های مختلف بدن روی می­‌دهد که می­‌تواند ترشح انسولین را تحت تاثیر قرار دهد، اما اکثریت مادران این تغییرات را تحمل کرده و به سلامت از آن عبور می­‌کنند. ولی هنگامی که میزان این تغییرات بیش از اندازه باشد دیابت بارداری بروز می­‌کند. درصورت عدم کنترل دیابت بارداری می­‌تواند سلامت مادر و نوزاد را با تهدیدهای جدی مواجه کند و ضروری است تا برای مقابله با آن تدابیری اندیشیده شود.

عوارض دیابت بارداری بر جنین و نوزاد

تغذیه نوزاد از طریق عبور خون مادر از بندناف تامین می­‌شود. هنگامی که قند خون مادر بالا می­‌رود، موجب بالا رفتن قند خون جنین هم می­‌شود. به این ترتیب جنین انرژی بیشتری دریافت می‌کند که باعث افزایش ذخیره چربی و بالا رفتن وزن جنین می­‌شود. این افزایش وزن می­‌تواند منجر به زایمان دشوار شده و احتمال نیاز به عمل سزارین را زیادتر کند.

از سوی دیگر بدن جنین برای مقابله با قند بالا انسولین بیشتری ترشح می­‌کند. پس از زایمان درحالی که منبع قند بالا یعنی خون مادر از نوزاد جدا شده اما میزان انسولین خون همچنان بالاست و این امر می­‌تواند باعث افت قندخون نوزاد شود و زندگی و ادامه حیات او را دچار مخاطره کند. یکی دیگر از عوارض دیابت بارداری بر جنین افزایش مایع کیسه آب یا همان مایع آمنیون است که خود این اتفاق می­‌تواند دشواری و مخاطرات زایمان را در پی داشته باشد.

 

عوارض دیابت بارداری بر مادران

دیابت بارداری می‌­تواند خطر ابتلا به فشارخون بالا و مسمومیت بارداری را بالا برده که این عارضه به شدت سلامت و زندگی مادر و جنین را تهدید می­کند که نیازمند بستری در بیمارستان و مراقبت­‌های ویژه است.

 

بروز دیابت بارداری چه عوارضی در آینده خواهد داشت؟

عمدتا دیابت بارداری با زایمان بهبود می­‌یابد، اما دو سوم مادران در بارداری­‌های بعدی دوباره دچار این مشکل خواهند شد. از سوی دیگر این احتمال وجود دارد که این افراد طی سال‌های بعدی به دیابت نوع 2 مبتلا شوند بنابراین توصیه می­‌شود افرادی که سابقه دیابت بارداری دارند به صورت سالانه آزمایش قندخون داده تا از این نظر بررسی شوند. این خطر در مورد کودکانی که از چنین مادرانی متولد می­‌شوند نیز وجود دارد. بنابراین مهم است تا این کودکان نیز تحت کنترل وزن و رژیم غذایی قرار داشته باشند

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

  • سابقه فامیلی دیابت بویژه در بستگان درجه اول
  • وزن حاملگی بیش از 110 درصد وزن ایده ال یا اندکس وزنی(BMI) بیش از 30 در اوایل بلوغ، بین حاملگی ها یا در اوایل حاملگی
  • سن بیش از 25 سال
  • وزن هنگام تولد نوزاد در زایمان قبلی بیش از 1/4 کیلوگرم
  • سابقه اختلال تحمل گلوکز
  • درجوامعی که میزان دیابت تیپ II بیش از حد معمول است
  • سابقه از دست دادن جنین یا نوزاد غیر طبیعی بدون علت قابل توضیح
  • وزن زمان تولد مادر بیش از 1/4 یا کمتر از 7/2 کیلوگرم
  • گیلیکوزوری در اولین ویزیت پره ناتال
  • سندروم تخمدان پلی سیسستیک
  • استفاده از کورتون
  • افزایش فشار خون اولیه یا به دلیل حاملگی

غربالگری

بااین وجود که برخی بر این باورند که تنها زنان در گروه پر خطر باید برای GDM غربالگری شوند ولی انجمن تخصصی زنان و مامایی امریکا معتقد است که غربالگری باید در همه موارد حاملگی انجام شود زیرا تشخیص و درمان این بیماری در حاملگی می تواند نتیجه حاملگی را بهبود بخشیده و از عوارض ان بکاهد.

بهترین زمان برای غربالگری هفته های 24 الی 28 حاملگی است. با وجود این در مواردی که شک قوی به دیابت تیپ II وجود دارد مانند چاقی شدید، زنانی که سابقهGDM، گلیکوزوری و سابقه قوی فامیلی دارند می توان زودتر این غربالگری را انجام داد.

روش غربالگری

اگر سطح قند خون ناشتا بیش از mg/dl 126 یا سطح قند خون تصادفی در هر زمان بیش از mg/dl 200 باشد و در روز بعد نیز تکرار گردد نیازی به غربالگری نیست زیرا یافته های فوق برای دیابت حاملگی  ارزش تشخیصی دارد.

انجمن دیابت آمریکا و انجمن زنان و مامایی امریکا برای غربالگری تست چالش گلوکز (Glucose challenge test) استفاده از 50 گرم گلوکز خوراکی را توصیه می کنند تنها یک ساعت پس از مصرف خوراکی 50 گرم گلوکز میزان قند خون اندازه گیری می شود.

میزان بیش از mg/dl 130 (یا به اعتقاد بعضی 140) غیر طبیعی در نظر گرفته شده و باید با تستهای تشخیصی تایید شود. در این روش باید فقط از خون وریدی استفاده شده و خون مویرگی نباید مورد استفاده قرار گیرد.از آنجایی که همپوشانی زیادی بین مقادیر HbA1C در بین زنان با قند خون طبیعی، بینابینی و غیر طبیعی خفیف وجود دارد این اندازه گیری روش مناسبی برای تعیین اختلالات خفیف گلوکز نیست.

آزمایش های تشخیصی

زمانی که تست غربالگری نتیجه غیر طبیعی داشته باشد باید برای تشخیص قطعی:

  1. تست تحمل گلوکز 3 ساعته(3HOGTT)انجام گیرد. در این تست که به دنبال مصرف 100 گرم گلوکز خوراکی انجام می شود اگر دو مورد از هر یک از نتایج زیر دیده شود تشخیص دیابت حاملگی قطعی می شود:
  • ناشتایی بیش از mg/dl95
  • یک ساعت بیش از mg/dl180
  • دو ساعت بیش از mg/dl155
  • سه ساعت بیش از mg/dl140

مقادیری غیر طبیعی محدود به یکی از زمان های بالا، نتیجه شایعی است. در برخورد با این بیماران نظرهای مختلفی وجود دارد. بعضی توصیه می کنند که باید با این افراد مانند مبتلایان قطعی دیابت حاملگی برخورد کرد. بعضی نیز مداخله ای را به جز تکرار تست در 4 هفته بعد توصیه نمی کنند. روش ساده تر برای تشخیص دیابت حاملگی ، تست تحمل گلوکز خوراکی 2 ساعته پس از مصرف 75 گرم گلوکز است که مورد تایید انجمن دیابت آمریکا و WHO است.

هر چند برای تشخیص، این دو گروه معیارهای متفاوتی را مطرح کرده اند. برخی از پزشکان از این تست به عنوان یک روش یک مرحله ای، هم برای غربالگری و هم برای تشخیص استفاده می کنند.

دو روش موجود برای شناسایی افراد دیابتیک:

1.       1- بر اساس معیار انجمن دیابت آمریکا حداقل دو مورد از نتایج زیر تشخیصی است:

  • ناشتایی بیش از mg/dl95
  • یک ساعت بیشتر از mg/dl180
  • دو ساعت بیشتر از mg/dl155

2.1.   2-    بر اساس معیار WHO اگر ناشتایی بیش از mg/dl125 یا دو ساعت پس از خوردن صبحانه بیش از mg/dl140 باشد