FA | EN

تست های تشخیصی مولکولی PCR

خانه سلامت فروردین
portfolio image

 پیشرفت های دو دهه اخیر در زمینه بیولوژی مولکولی موجب ارتقاء کارایی و تکامل هر چه بیشتر آزمایش های وابسته به DNA در علوم بالینی گردیده است. استفاده از مارکرهای غیر رادیواکتیو و اولیگونوکلئوتیدهای مکمل با ژن ها و یا ترادف های ویژه بازهای آلی در DNA از جمله پیشرفت های مؤثر در بهبود و بکارگیری روز افزون تست های وابسته به DNA در طیف تشخیص بالینی محسوب می شود. یکی از مهمترین پیشرفت ها در زمینه بیولوژی مولکولی که در عین حال کاربرد تشخیصی نیز دارد PCR می باشد. به طور کلی PCR به روش ازدیاد مقادیر جزیی DNA یا RNA تا حد مشاهده آنها توسط روش های ساده و رایج آزمایشگاهی اطلاق می شود. قابلیت PCR در ازدیاد اسیدهای نوکلئیک موجود در نمونه مورد آزمایش موجب شناسایی سریع و اختصاصی نوع سلول یا میکروارگانیسم مورد نظر در نمونه مذکور می گردد که این ویژگی علاوه بر بکارگیری PCR در تشخیص آزمایشگاهی بیماریها و شناسایی انواع سلولها، آن را به عنوان ابزاری مطمئن و حساس در زمینه پژوهش های علمی مطرح می سازد.

 

 

بطور متداول آزمایش مورد درخواست برای تشخیص اکثر بیمار یهای عفونی تستهای سرولوژیکی از جمله الایزا است. تست الایزا بر اساس سنجش آنتی بادی در نمونه های خون، بزاق، سواب گلو، ادرار یا مدفوع در صورت افزایش چهار برابری تیتر آنتی بادی IgG سرمی در نمونه، بیمار به عنوان مثبت تلقی می شود. این آنتی بادی ها متعاقب تحریک سیستم ایمنی و معمولا بعد از ظهور علائم کلینیک نظیر راش پوستی مثبت می شوند. اگر چه روش متداولی است ولی به دلیل زمان نمونه برداری، حضور آنتی بادی ناشی از دیگر عوامل بیماریزا و یا حتی واکنش ایمنی کم در بیمار، ممکن است منجر به ایجاد نتایج منفی و مثبت کاذب شود. به همین دلیل تست الایزا از دقت، سرعت و تکرار پذیری بالایی برخوردار نیست. امروزه متخصصان استفاده از روش)  PCR (Polymerase chain reaction یا واکنش زنجیرهای پلیمراز را جهت تشخیص دقیق تر و سریعتری که نسبت به روش های متداول دارد را توصیه می کنند. این روش کاربردهای وسیعی در تشخیص بالینی و تحقیقات دارد از جمله این کاربرد ها می توان به تشخیص کیفی ویروس ها و باکتری ها، تعیین ژنوتیپ، تشخیص جنسیت جنین، تشخیص بیماری های ژنتیکی و سرطان و تعیین هویت اشاره کرد.

 

 

 

استفاده از واکنش PCR از دهه ۱۹۸۰ به بعد باعث پیشرفت روزافزون در آزمایشگاههای تشخیصی بالینی شده است به طوریکه بعنوان روشی با حساسیت، سرعت و دقت بالا در آزمایشگاه های سراسر دنیا و همچنین ایران کاربرد دارد.

 

 

 

از دهه ۱۹۹۰ به بعد با ایجاد تغییراتی در واکنش PCR، روش Real time-PCR ابداع شد که با این روش می توان بطور دقیق کمیت ویروس و باکتری ها را نیز اندازه گیری کرد از اینرو به آن PCR کمی نیز اطلاق می شود. بنابراین در این روش می توان یک توالی خاص را در DNAی هدف، شناسایی کرده و همچنین مقدار آن را نیز به طور دقیق اندازه گیری نمود.

 

 

 

در تکنیک Real-time PCR، دقیق ترین و قابل اعتمادترین نتایج با استفاده از کاوش گر (Probe) فلورسانس بدست می آید. بنابراین حتى در حضور سایر انواع DNA، نتایج حاصل از نظر اختصاصی بودن، در حد بسیار بالائی است. در این شرایط، چنانچه از کاوش گرهای اختصاصی با رنگهای مختلف استفاده شود، حتی می توان ژن های متعددی را در یک واکنش، مورد بررسی قرار داد.

 

 

با استفاده از Real-time PCR می توان وجود طیف وسیعی از پاتوژن های ویروسی، قارچی و باکتریایی را با دقت و سرعت بسیار بالا تشخیص داده و اندازه گیری کرد. از جمله این پاتوژن ها می توان به انواع هپاتیت، سل، هرپس ویروس، ایدز و موارد زیر اشاره کرد:

 

نوع تست

پاتوژن

 

کمی و کیفی

HTLV I/II

کمی و کیفی

HIV

کمی و کیفی

HBV

کمی و کیفی و تعیین ژنوتیپ

HCV

کمی و کیفی

HSV 1/2

کمی و کیفی

CMV

کمی و کیفی و تعیین ژنوتیپ

HPV

کیفی

TB

کیفی

EBV

 

همچنین می توان طیف گسترده ای از بیماری های ارثی را نیز از قبیل بیماری های خونی ( API-1, Factor V Liden, Factor II MTHFR), بیماری های ارثی ناباروری، ( Androgen insenstivity, Congenital adrenal hyperplasia, Pseudohermaphroditism و…) بیماری های ارثی عصبی-عضلانی، بیمارهای ارثی نقص سیستم ایمنی، بیماری های متابولیکی و انواع سرطان را بررسی کرد.